ถ่านแตกประทุ อันตรายไหม เกิดจากอะไร และป้องกันยังไง
ถ่านที่แตกประทุแล้วสะเก็ดไฟกระเด็นออกมาไม่ใช่แค่เรื่องน่ารำคาญ สำหรับร้านอาหารมันคือความเสี่ยงที่จบลงได้ทั้งแผลไฟไหม้ที่แขนลูกค้า เสื้อผ้าเป็นรู หรือในกรณีแย่ที่สุดคือไฟไหม้จากสะเก็ดที่ตกใส่วัสดุติดไฟ
คำตอบสั้น อันตรายจริง และป้องกันได้เกือบทั้งหมดที่ต้นทาง ถ่านที่ผลิตและเก็บถูกวิธีแทบไม่ประทุเลย ถ้าถ่านที่ร้านใช้ประทุบ่อย นั่นคือสัญญาณของปัญหาที่ตัวถ่าน ไม่ใช่เรื่องปกติที่ต้องทน
ถ่านอัดแท่งที่ผลิตได้มาตรฐาน ติดไฟแรงได้โดยไม่ดีดสะเก็ดไฟออกมา
ถ่านประทุเพราะอะไร
การประทุเกิดจากหลักการเดียวกันทุกกรณี คือมีบางอย่างในเนื้อถ่านที่ขยายตัวเร็วกว่าที่ถ่านจะระบายออกได้ทัน แรงดันที่สะสมจึงดันเนื้อถ่านแตกออกและดีดสะเก็ดไฟกระเด็น สิ่งที่ทำให้เกิดแรงดันนั้นมี 4 อย่าง
1. ความชื้นที่ค้างอยู่ในเนื้อถ่าน
สาเหตุที่พบบ่อยที่สุด น้ำในรูพรุนของถ่านกลายเป็นไอทันทีเมื่อโดนความร้อนสูง ถ้าเนื้อถ่านแน่นเกินกว่าจะระบายไอออกได้ทัน ถ่านจะแตก ถ่านที่วางกระสอบติดพื้นปูน เก็บใกล้อ่างล้าง หรือค้างในที่อับชื้นข้ามคืนหน้าฝน มีโอกาสประทุสูงกว่าปกติมาก
2. ยางไม้และสารระเหยที่เผาไหม้ไม่หมด
ถ่านที่เผาไม่สุกในกระบวนการผลิตจะยังมียางไม้และสารระเหยตกค้างอยู่ พอโดนความร้อนสูงบนเตา สารพวกนี้กลายเป็นแก๊สอย่างรวดเร็วและดันเนื้อถ่านแตก นี่คือเหตุผลที่ถ่านราคาถูกบางล็อตประทุมากผิดปกติ เพราะกระบวนการเผาถูกร่นเวลาลงเพื่อลดต้นทุน
3. สิ่งเจือปนที่ไม่ควรอยู่ในถ่าน
เศษหิน ดิน ตะปู เศษไม้อัด หรือวัสดุแปลกปลอมที่ปนมาจากวัตถุดิบตั้งต้นที่ไม่ได้คัด สิ่งเหล่านี้ขยายตัวคนละอัตรากับเนื้อถ่าน จึงทำให้ถ่านแตกได้ง่าย และบางชนิดยังปล่อยควันที่ไม่ควรอยู่ใกล้อาหารด้วย
4. เนื้อถ่านไม่สม่ำเสมอทั้งก้อน
ถ่านอัดแท่งที่ผสมวัตถุดิบหลายชนิดในสัดส่วนที่ไม่คงที่ หรืออัดแน่นไม่เท่ากันทั้งก้อน จะร้อนไม่พร้อมกัน ส่วนที่ร้อนก่อนขยายตัวดันส่วนที่ยังเย็นอยู่ ทำให้ก้อนแตก
ถ่านชนิดไหนประทุมากกว่ากัน
| ประเภทถ่าน | แนวโน้มการประทุ | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| ถ่านไม้ธรรมชาติเป็นท่อน | สูงที่สุด | โครงสร้างเสี้ยนไม้ยังอยู่ครบ มีโพรงอากาศและยางไม้ในตัว |
| ถ่านอัดแท่งคุณภาพต่ำ | สูง | เผาไม่สุก มีสิ่งเจือปน อัดไม่แน่นสม่ำเสมอ |
| ถ่านอัดแท่งที่ผลิตได้มาตรฐาน | ต่ำ | เนื้อเป็นเนื้อเดียว ผ่านการเผาจนสารระเหยออกหมด |
| ถ่านขาว (บินโจตัน) | ต่ำมาก | เผาอุณหภูมิสูงมาก เนื้อแน่นเป็นพิเศษ |
ยิ่งเนื้อถ่านแน่นและเผาที่อุณหภูมิสูง โอกาสแตกประทุยิ่งต่ำ
จุดนี้เป็นเหตุผลสำคัญที่ร้านซึ่งมีเตาอยู่บนโต๊ะลูกค้าโดยตรง ทั้งหมูกระทะ ปิ้งย่าง และยากิโทริ นิยมเปลี่ยนจากถ่านไม้ท่อนมาใช้ถ่านอัดแท่งเพราะควบคุมความเสี่ยงได้มากกว่า
วิธีเช็กถ่านก่อนสั่งล็อตใหญ่
ทำได้เองที่ร้าน ใช้เวลาไม่ถึงชั่วโมง
- เทสต์การประทุ จุดถ่าน 5 ถึง 10 ก้อนในเตาที่ตั้งในที่โล่ง วางกระดาษขาวรอบเตาในรัศมีประมาณ 1 เมตร ทิ้งไว้ 20 ถึง 30 นาที แล้วดูว่ามีรอยไหม้บนกระดาษกี่จุด ถ่านที่ดีควรแทบไม่มีเลย
- เทสต์กลิ่น รอจนถ่านติดเต็มที่ คือผิวเริ่มมีขี้เถ้าสีเทาขาว แล้วดม ถ้ายังมีกลิ่นฉุนหรือกลิ่นแปลกปลอม แปลว่ายังมีสารระเหยตกค้าง
- เทสต์ความสม่ำเสมอ หักถ่าน 3 ถึง 4 ก้อนจากคนละจุดในกระสอบ ดูหน้าตัด เนื้อควรเป็นสีเดียวกันทั้งก้อนและแน่นใกล้เคียงกัน
- เทสต์ความชื้น เคาะถ่านสองก้อนเข้าหากัน ถ่านแห้งให้เสียงกังวาน ถ่านชื้นเสียงทึบ
ทำเทสต์ทั้ง 4 ข้อนี้กับถ่านทุกเจ้าที่กำลังพิจารณา ในวันเดียวกันและเตาเดียวกัน ผลถึงจะเทียบกันได้จริง
สิ่งที่ควรถามซัพพลายเออร์
ถ้าซัพพลายเออร์ตอบ 4 ข้อนี้ไม่ได้ ให้ระวังไว้ก่อน
- ถ่านทำจากวัตถุดิบอะไร ตอบได้ชัดเจนไหม หรือตอบแค่ว่าไม้ผสม
- ผลิตที่ไหน เป็นโรงงานของตัวเองหรือรับมาขายต่อ ถ้ารับมาขายต่อ คุณภาพระหว่างล็อตจะคุมยาก
- มีการคัดแยกสิ่งเจือปนไหม ขั้นตอนนี้คือตัวแยกถ่านเกรดร้านอาหารออกจากถ่านทั่วไป
- ถ้าล็อตนี้มีปัญหา เคลมได้ไหม เจ้าที่มั่นใจในของตัวเองจะตอบข้อนี้ได้ทันที
KINGBE ผลิตเองที่โรงงานจังหวัดสตูล จึงคุมความสม่ำเสมอระหว่างล็อตได้
เราสรุปมาตรฐานและกระบวนการผลิตของเราไว้ที่หน้ามาตรฐานและคุณภาพ
เก็บถ่านยังไงให้ไม่ประทุ
แม้ถ่านจะดี แต่เก็บผิดก็ประทุได้
- ยกขึ้นจากพื้น วางบนพาเลทหรือชั้น อย่าวางกระสอบติดพื้นปูนโดยตรง
- ห่างจากน้ำ ไม่เก็บใกล้อ่างล้าง ตู้แช่ ท่อน้ำ หรือจุดที่มีน้ำหยด
- ปิดฝาให้สนิท กระสอบที่เปิดแล้วควรเทลงถังเก็บถ่านมีฝาปิด อย่าเปิดปากกระสอบทิ้งไว้ข้ามคืน
- หมุนสต็อกแบบเข้าก่อนออกก่อน ถ่านที่ค้างนานสุดควรถูกใช้ก่อน
- ระวังช่วงหน้าฝน ลดปริมาณสต็อกลง สั่งถี่ขึ้นแทนการสั่งครั้งละมาก ๆ
ถ้าถ่านประทุขึ้นมาระหว่างเสิร์ฟ ทำยังไง
- อย่าราดน้ำลงเตาที่ร้อน ไอน้ำที่พุ่งขึ้นทำให้เกิดการประทุรุนแรงกว่าเดิม และอาจลวกคนที่ยืนใกล้
- ใช้ฝาปิดเตาหรือทรายกลบเพื่อตัดออกซิเจน
- ย้ายลูกค้าออกจากโต๊ะนั้นก่อน แล้วค่อยจัดการเตา
- ถ้าเจอประทุจากถ่านล็อตเดียวกันหลายโต๊ะ หยุดใช้ทั้งล็อตทันที อย่าใช้ต่อจนหมด แล้วแจ้งซัพพลายเออร์พร้อมถ่ายรูปถ่านที่เหลือไว้เป็นหลักฐาน
- ควรมีถังดับเพลิงที่พร้อมใช้และพนักงานที่ใช้เป็นอย่างน้อย 1 คนต่อกะเสมอ
สรุป
ถ่านประทุแทบทั้งหมดมาจากสองเรื่อง คือคุณภาพการผลิตและวิธีเก็บ ทั้งคู่แก้ได้ ไม่ใช่เรื่องที่ร้านต้องยอมรับว่าเป็นธรรมชาติของถ่าน
ถ้าร้านคุณเจอถ่านประทุบ่อยจนต้องคอยระวัง ทักมาคุยกับเราได้ทาง LINE ส่งรูปถ่านที่ใช้อยู่มาให้ดูก็ได้ เราบอกได้ว่าปัญหาน่าจะมาจากตรงไหน และถ้าไม่ใช่เรื่องที่ต้องเปลี่ยนถ่าน เราก็จะบอกตรง ๆ
KINGBE โรงงานถ่านอัดแท่ง จังหวัดสตูล ส่งตรงร้านอาหารและโรงแรม
